ทำไม “คนวัยชรา” จึงไม่เคยทราบสึกคันภายหลังจากถูก “ยุงกัด”?

ในช่วงฤดูร้อนของญี่ปุ่น ถ้าหากไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็ชอบมียุงมากัดได้ง่าย แต่ว่าสิ่งที่น่าอัศจรรย์คือ ผู้สูงวัยวัยเลยหกสิบกว่าปีเยอะมากๆนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่รู้สึกคันแม้จะมียุงมากัดครั้งแล้วครั้งเล่า คนประเทศญี่ปุ่นเขาสังเกตเห็นในเรื่องนี้และได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จักกลไกการเกิดอาการคันจากการเช็ดกยุงกัด และก็หาคำตอบว่าเพราะเหตุไรผู้สูงวัยจำนวนมากไม่ค่อยรู้สึกคันภายหลังโดนยุงกีดกั้น ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเพราะการเช็ดกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนชนิดหนึ่งออกมาเพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้เลือดแข็งทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายคนเราจะตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งจะมีผลให้รอบๆที่โดนกัดมีการบวมแดงและก็คันขึ้นมา ถึงแม้ท้ายที่สุดอาการบวมจะหายไปแต่ว่าอาการคันยังคงอยู่จนกระทั่งภูมิคุ้มกันจะมีผลให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนคนละวัยมีการตอบสนองต่อการเช็ดกยุงกัดได้เช่นไร
คนเรามีการตอบสนองของภูมิคุ้มกันต่อโปรตีนในยุงที่ต่างกันในแต่ละช่วงชีวิต ในทารก เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่รู้สึกคันหรือมีลักษณะอาการบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เพราะยังไม่มีปฏิกิริยาตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดบ่อยมากเข้า ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายจะเบาๆถูกผลิตขึ้น จนเมื่อเข้าสู่วัยอนุบาลและก็ประถมศึกษา เซลล์ภูมิคุ้มกันของร่างกายเป็นต้นว่า T เซลล์ (T cells) และก็แมคโครฟาจ (Macrophage) จะจดจำโปรตีนในน้ำลายยุงและก็พวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด ก่อเกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่รู้สึกคันขึ้นมาในทันทีภายหลังโดนยุงกัด แต่ว่าอาการคันจะเกิดขึ้นหลังโดนกัดตรงเวลาหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันประเภทนี้ว่าปฏิกิริยาการถ่วงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิคุ้มกันภายหลังยุงกัดที่เกิดในเด็กจำนวนมาก อาการบวมแดงและก็คันจะหายไปในระยะเวลานับเป็นเวลาหลายวันจนกระทั่งอาทิตย์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อควรตรึกตรองคือ ไม่ควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อย เพราะว่าอาจจะเป็นผลให้มีการแพ้น้ำลายยุงและก็ส่งผลให้เด็กมีลักษณะอาการบวมคันและก็อักเสบที่ผิวหนังได้ อีกทั้งยังอาจจะส่งผลให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกและก็ถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงจะเปลี่ยนไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินประเภท E หรือ IgE ขึ้นมาต้านโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่แปลกปลอมจะมีผลให้มีการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) และก็สารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วก่อเกิดอาการคันและก็บวมแดงขึ้นมาภายหลังโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันและก็บวมแดงจะบางเบาลงภายในช่วงระยะเวลาราวครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิคุ้มกันต่อน้ำลายยุงประเภทนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบกะทันหัน (Immediated reaction) ดังนี้การโต้ตอบแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิคุ้มกันของแต่ละคน ด้วยเหตุนั้นยุงกัดเพียงแต่ครั้งเดียวก็กระตุ้นแล้วส่งผลให้มีการเกิดอาการบวมคันขึ้นมาในทันทีและก็บางครั้งอาจจะคันภายหลัง 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุราว 50-60 ปี และก็ถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์และก็แมคโครฟาจจะเบาๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงและก็ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเริ่มไม่ค่อยตอบสนองต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การโต้ตอบแบบ Delayed reaction จะเบาๆหายไป ดำรงไว้แต่ว่าการโต้ตอบแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมและก็คันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในช่วงระยะเวลาราว 30 นาที

ในผู้สูงวัยที่อายุมากกว่า 60 ปี การโต้ตอบภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction จะเบาๆหายไป แต่ว่าร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกประเภทขึ้นมาต้านน้ำลายยุงหมายถึง IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีคุณภาพสูงสำหรับในการจับกับน้ำลายยุงและก็ลดความรุนแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิคุ้มกันแบบ Immediated reaction จึงทำให้ผู้สูงวัยไม่มีอาการบวมและก็คันจากการเช็ดกยุงกัดนั่นเอง

ถึงแม้เมื่ออายุมากขึ้นอาการบวมคันจากการเช็ดกยุงกัดจะลดลงจนทำให้ผู้สูงวัยในญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะตอนหน้าร้อนได้อย่างไร้กังวลใจ แต่ว่าสำหรับคนประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นช่วงไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระมัดระวังยุงอยู่เป็นประจำ เพราะว่ายุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกและก็ไข้จับสั่น

Leave a Reply

Your email address will not be published.